De Tweede Kamerverkiezingen liggen achter ons, maar dit betekent niet dat het afgelopen is met de campagnes: in maart 2011 zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten. Nú is de tijd dat partijen op zoek zijn naar kandidaten. Maar wat doet een Statenlid precies? Schuilt er in u misschien een Statenlid?
In de praktijk weten weinig mensen wat de provincies precies doen. Waarschijnlijk komt dat omdat provincies veelal te maken hebben met bedrijven en organisaties en weinig met burgers zelf. De provincies leggen op hun gezamenlijke website www3.provincies.nl uit wat zij doen.
De taken van de provincies liggen vooral op de volgende terreinen:
De invulling van deze taken ligt voor provincies niet vast. Op een aantal terreinen hebben provincies wel vaste taken, omdat deze in concrete wetgeving is uitgewerkt. In de Wet Ruimtelijke Ordening is bijvoorbeeld vastgelegd dat de provincie in hoofdlijnen bepaalt of steden en dorpen kunnen uitbreiden, en waar bedrijventerreinen en kantorenparken mogen worden aangelegd. In de nationale milieuwetgeving en wetgeving op de gezondheidszorg is vastgelegd dat de provincie zorgt voor schoon zwemwater, roetfilters op bussen, uitstootbeperkende maatregelen voor bedrijven, veilige routes voor vrachtwagens met gevaarlijke stoffen en ambulances die snel ter plaatse kunnen zijn. De provincie moet zorgen voor een depot voor vondsten in het kader van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg, heeft een ‘zorgplicht’ voor de regionale omroep op grond van de Mediawet, en de provincie heeft een wettelijke taak op het gebied van jeugdzorg waarbij het de gelden van het Rijk verdeelt.
Maar naast deze diversiteit van aan de provincie opgelegde taken kan de provincie ook zelf bepalen welke taken zij wil aanpakken. Anders gezegd: de provincie heeft naast de wettelijk opgelegde taken een ‘open huishouding’, zoals dat in Artikel 124 van de Grondwet is vastgelegd:
1 Voor provincies en gemeenten wordt de bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake hun huishouding aan hun besturen overgelaten.
2 Regeling en bestuur kunnen van de besturen van provincies en gemeenten worden gevorderd bij of krachtens de wet.
Om al deze taken uit te voeren hebben de provincies geld nodig. Dat krijgen ze vooral van het Rijk, om precies te zijn uit het Provinciefonds. Naast deze uitkeringen uit de rijksschatkist heeft de provincie ook enkele eigen inkomsten. De belangrijkste daarvan wordt gevormd door de ‘opcenten’ op de motorrijtuigenbelasting. Dat is een toeslag op de wegenbelasting die per provincie kan verschillen.
De zorg voor de ruimtelijke ordening in de provincie is de belangrijkste taak voor de provincie. Ruimtelijke ordening, of planologie, betekent het indelen van de beschikbare ruimte in de provincie. De provincie bepaalt waar wegen, spoorweg- en scheepvaartverbindingen, woon- en industriegebieden, agrarische en natuurgebieden en recreatieve voorzieningen komen. Daartoe maakt de provincie zogeheten structuurplannen. Gemeenten die binnen zo’n plan vallen hebben bij het maken van hun bestemmingsplannen hiermee rekening te houden. Op deze manier worden de plannen van de gemeenten op elkaar afgestemd.
Omdat het structuurplan zo belangrijk is, gaat de provincie bij het maken ervan niet over één nacht ijs. Eerst wordt de situatie goed onderzocht. Pas als de betrokken gemeenten, allerlei actiegroepen en belanghebbende burgers de gelegenheid hebben gehad er hun mening over te geven, wordt het plan behandeld door Provinciale Staten. Daarna wordt er een besluit over genomen. Het duurt vaak jaren voor het zo ver is.
Om de natuur en het gebruik van het landschap te behouden en te versterken heeft elke provincie met de rijksoverheid afspraken gemaakt en geld gekregen, om voor 2018 een hoeveelheid nieuwe natuur te realiseren en de huidige natuur te behouden. Het rijk geeft de provincie geld om samen met waterschappen, gemeenten, maatschappelijke instellingen en bedrijven de gemaakte afspraken en plannen uit te voeren.
De provincie houdt toezicht op de naleving van milieuwetten op het gebied van lucht, bodem en water. Daarvoor worden o.a. verordeningen en vergunningenstelsels gebruikt. Daarnaast zorgt de provincie voor de bestrijding van verontreiniging, bijvoorbeeld door bodemsanering en het gebruik van zuiveringsinstallaties. Ook geeft de provincie aan waar bouwpuin, autowrakken, bedrijfsafval en ander schadelijk afval wordt opgeslagen. Daarnaast stimuleert de provincie het gebruik van duurzame energie door bijvoorbeeld plekken aan te wijzen waar de windmolens mogen staan.
De provincies ontwikkelen en ondersteunen veel plannen en voorzieningen die er voor zorgen dat kinderen en volwassenen gezond en prettig kunnen leven. Dit varieert van het bieden van specialistische zorg aan jongeren in nood, het subsidiëren van culturele activiteiten, medische hulp voor iedereen tot voldoende mogelijkheden om in de buurt te sporten.
De provincie is verantwoordelijk voor het beleid en financiering van snelle en goede zorg voor kinderen waarvan de ontwikkeling ernstig in gevaar komt en waarvoor de lokale zorg niet meer voldoende is.
De provincie subsidieert culturele activiteiten en is betrokken bij het herstel en behoud van karakteristieke monumenten, archeologie en bibliotheken. En iedere provincie heeft minimaal één eigen regionale omroep die door de provincie wordt gefinancierd.
De provincie zorgt er voor dat er, verspreid over de provincie, voldoende sportgelegenheden zijn voor iedereen. De provincie zorgt er voor dat er op elke plek in de provincie binnen 15 minuten een ambulance ter plaatse kan zijn.
De provincie stimuleert, samen met gemeenten, projecten voor o.a. ouderenzorg en vrijwilligerswerk en de regionale patiënten- en consumentenplatforms.
De provincie heeft ook de zorg voor de provinciale waterhuishouding. Ze houdt toezicht op de waterschappen. Die zorgen ervoor dat het waterpeil niet te hoog of te laag wordt en de kwaliteit van het water goed is. Naast deze ‘natte waterstaat’ is de provincie verantwoordelijk voor de ‘droge waterstaat’. Dat is de aanleg en het onderhoud van provinciale wegen, bruggen en viaducten. En de provincie controleert of het water in recreatieplassen én in zwembaden veilig en schoon genoeg is.
De provincie heeft de zorg voor ruilverkavelingen en het bevorderen van de werkgelegenheid. Het provinciebestuur bevordert de vestiging van bedrijven die werkgelegenheid scheppen. Daarbij komt het soms aan op een moeilijke afweging: werkgelegenheid tegenover de zorg voor het milieu. De provincie werkt aan een gevarieerd economisch en agrarisch gezond landelijk gebied: een vitaal platteland . Daarin spelen de recreatie van de eigen inwoners en het toerisme van bezoekers van buiten de regio een steeds belangrijker rol.
De provincie is verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van provinciale wegen, fietspaden en bruggen. En de provincie speelt een belangrijke rol bij de organisatie van het streekvervoer. Omdat het openbaar vervoer tegenwoordig veelal is geprivatiseerd, zorgt de provinciale overheid er als een soort regisseur voor dat het goed is geregeld. Bereikbaarheid is natuurlijk erg belangrijk voor de inwoners van de provincie, dit vraagt om provinciale mobiliteitsplannen met een visie voor de langere termijn.
Tenslotte, het toezicht op de gemeenten is een belangrijke taak voor de provincie. De gemeenten laten elk jaar hun begroting en jaarrekening goedkeuren door het college van Gedeputeerde Staten.